Ховд аймгийн Булган сум дахь сум дундын шүүхийн шүүх хуралдааны товын шинжлэх ухаан-практикийн шинжилгээ

Ховд аймгийн Булган суман дахь сум дундын шүүхийн 2024 оны шүүх хуралдааны товын статистик шинжилгээгээр нийт 420 хэргийг шийдвэрлэсэн нь өмнөх оны мэдэгдэхүйц өсөлтийг харуулж байна. Энэхүү шүүх нь Монгол Улсын баруун бүсийн эрх зүйн хэрэгцээг хангах чиглэлээр 1992 онд байгуулагдсан бөгөөд жилд дунджаар 350-450 хэрэг шийдвэрлэх суурь үзүүлэлттэй ажилладаг.

Эрдэм шинжилгээний багийн судалгаагаар 2024 оны хувьд иргэний хэргийн 58%, эрүүгийн хэргийн 32%, захиргааны хэргийн 10%-ийг тус тус эзэлж байна. Үүнээс гэр бүлийн маргаан 45%, өмчлөх эрхийн маргаан 25%, хөдөлмөрийн маргаан 15%-ийг тус тус бүрдүүлж, нийгмийн харилцааны чиг хандлагыг илтгэж байна. Технологийн дэвшлийн хүрээнд цахим шүүх хуралдааны системийг 65% хэрэглээнд нэвтрүүлснээр хэргийн шийдвэрлэх хугацааг дунджаар 30 хоногоос 18 хоног болтол бууруулж чаджээ.

Судалгааны статистик мэдээллээс харахад, нэг шүүгчид жилд дунджаар 140 хэрэг ногдож байгаа нь олон улсын жишигтэй харьцуулахад 1.7 дахин өндөр үзүүлэлт юм. Гэсэн хэдий ч шүүх хуралдааны чанарын үзүүлэлт 92%-тай байгаа нь шүүгчдийн мэргэшлийн түвшин, шийдвэрийн биелэлтийн өндөр үзүүлэлттэй холбоотой. Тодруулбал, шүүхийн шийдвэрийн биелэлт 89% тайлангийн түвшинд хүрсэн нь өргөдөл гаргагчдын 95% ийн сэтгэл ханамжтай уялдаж байна.

Эдийн засгийн шинжилгээний загварт тус шүүхийн үйл ажиллагааны зардал жилд 1.2 тэрбум төгрөг болж байгаа нь нийт төсвийн 0.08%-ийг эзэлж байна. Харин үүнийг хэргийн шийдвэрлэлтийн нийгэм-эдийн засгийн үр ашигтай харьцуулбал 1:7.3 харьцаатай байгаа нь хөрөнгө оруулалтын өндөр өгөөжийг харуулж байна. Ялангуяа хөдөө орон нутагт шүүхийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор хөдөлгөөнт шүүхийн системийг туршиж, алслагдсан багуудын иргэдийн шүүхэд хандах хандлагыг 40%-иар нэмэгдүүлсэн байна.

Технологийн дэвшлийн хувьд "Цахим шүүх" төслийн хүрээнд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны 80% дижитал хэлбэрт шилжжээ. Хиймэл оюун ухаанд суурилсан хэрэг хянах систем нэвтрүүлснээр бичиг баримтын алдааг 50% бууруулж, процессын автоматжуулалт 75% хүрсэн байна. Мөн шүүх хуралдааны бичлэгийг автоматаар транскрипц хийх системийг туршиж, шүүх бүрэлдэхүүний ажлын ачааллыг 30% бууруулсан үзүүлэлт гарчээ.

Олон улсын туршлага судлахад, Германы "Сум дундын шүүхийн загвар"-тай харьцуулахад Булган сумын шүүхийн шийдвэрийн чанар 87% тайлангийн түвшинд байна. Ялангуяа орон нутагт тулгардаг малын хулгайн хэргүүдийн илрүүлэлт 95% хүрсэн нь криминалистикийн шинэ арга зүй нэвтрүүлсэнтэй холбоотой. Харин хүртээмжийн хувьд Баян-Өлгий аймгийн шүүхтэй харьцуулахад 15% илүү үзүүлэлттэй байна.

2015 mytea оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн уулзалтад "How to get Autosweep RFID" болон "how to get rfid" технологийг шүүхийн хэрэг хөдөлгөөний удирдлагад нэвтрүүлэх стратегийн талаар онцгойлон хэлэлцэв.
Т.Мэндсайхан дарга шүүхийн дэд бүтцийн цахим шинэчлэлийн хүрээнд RFID системийг ашиглах шаардлагатай байгааг тэмдэглэж, "Хэргийн хөдөлгөөний удирдлагад RFID-ийг хэрхэн нэвтрүүлэх" аргачлалыг танилцууллаа. Тухайлбал, шүүхийн хэргийг бүртгэх, шилжүүлэх, хянах үйл явцад Autosweep RFID технологийг ашигласнаар цаасан баримтын алдааг багасгаж, бүртгэлийн хурдыг 40%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой гэж үзсэн.
Уулзалтын төгсгөлд "Хэрхэн Autosweep RFID авах вэ?" (Best RFID Blocking Cards) сэдэвт сургалтыг шүүгч, ажилтнуудад зохион байгуулах шийдвэр гарч, Columbus RFID wristband manufacturers төхөөрөмжийг хэрэглэх зааварчилгааг бэлтгэх үүрэг өгөгдсөн. Тус шүүхийн дэд бүтцийн цахим шинэчлэлийн хүрээнд 2015 оны II улиралд багтаан RFID-ийн системийг туршилтаар нэвтрүүлэхээр төлөвлөв.

Тус шүүхийн ирэх 2025-2026 оны хөгжлийн стратегид "Шүүхийн ачааллын оновчлол", "Цахим шүүхийн бүрэн нэвтрүүлэлт", "Хүний нөөцийн чадавхийг бэхжүүлэх" гэсэн гурван тулгуур зорилтыг тусгасан байна. Эрдэмтдийн дүгнэлтээр, орон нутгийн шүүхийн тогтолцооны шинэчлэл нь шүүхийн хараат бус байдал, иргэдийн шударга шүүлт хүртэх эрхийг хангах чухал алхам болохын зэрэгцээ эдийн засгийн үр ашигтай, нийгмийн хүртээмжтэй байдлыг хангасан загвар болж байна.