Иргэний хэргийн шүүх хуралдааны товын эрдэм шинжилгээний гүнзгийрүүлсэн шинжилгээ

Монгол Улсын иргэний хэргийн шүүхийн 2024-2025 оны статистик мэдээллээр нийт 38,750 хэрэг шийдвэрлэсэн нь өмнөх таван жилийн дундажтай харьцуулахад 12.3%-ийн өсөлт үзүүлжээ. Энэхүү динамик өсөлт нь нийгэм-эдийн засгийн трансформаци, технологийн дэвшлийн нөлөөгөөр иргэдийн эрх зүйн идэвхжил, маргаан шийдвэрлэх эрэлт хэрэгцээний өсөлтийг харуулж байна.

Хэрэг маргааны төрөлжсөн оношлогоо

• Гэр бүлийн маргаан 61% (23,637 хэрэг) - өмч хөрөнгө, хүүхдийн асрамжтай холбоотой
• Өмчлөх эрхийн маргаан 23% (8,912 хэрэг) - газар, орон сууц, мал сүргийн өмчлөл
• Хөдөлмөрийн маргаан 10% (3,875 хэрэг) - цалин хөлс, ажлаас халагдсантай холбоотой
• Бусад төрөл 6% (2,326 хэрэг) - гэрээний маргаан, нэхэмжлэл

Улаанбаатар хотод бүртгэгдсэн хэргийн 68% нь орон сууцны маргаан, харин хөдөө орон нутагт малын хулгайн хэргүүд 45% эзэлж байна. Энэ нь орон зайн хөгжлийн ялгаатай байдлыг илтгэхийн зэрэгцээ хөдөөгийн эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох стратегийн ач холбогдлыг тодотгож байна.

Шүүхийн ачаалал ба технологийн трансформаци
Нэг шүүгчид жилд дунджаар 168 хэрэг ногдож буй нь олон улсын стандартаас (120-130) 20-25% өндөр үзүүлэлт юм. Гэсэн хэдий ч шийдвэр гаргалтын чанарын индекс 0.93-д хүрсэн нь шүүгчдийн мэргэшлийн түвшин, хиймэл оюун ухаанд суурилсан хэрэг шинжилгээний системийн үр дүн юм. "Цахим шүүх" платформын хэрэглээ 75% нэвтэрснээр процессын хугацааг 35 хоногоос 21 хоног болтол бууруулж, захиргааны зардлыг 3.8 тэрбум төгрөгөөр хэмнэсэн тооцоо гарсан.

Эвлэрүүлэн зуучлалын үр нөлөөний дүн шинжилгээ
Эвлэрүүлэн зуучлалын аргаар 82% хэрэг амжилттай шийдвэрлэсэн нь маргааны нийгэм-эдийн засгийн зардлыг 5.1 тэрбум төгрөгөөр бууруулсан байна. Ялангуяа гэр бүлийн маргаанд сэтгэл зүйч, нийгмийн ажилтны оролцоог 30% нэмэгдүүлснээр эвлэрлийн хувь 89% дээшилж, нийгмийн тогтвортой байдлыг хангахад 2.1 тэрбум төгрөгийн эерэг нөлөө бий болгов.

Эрдэм шинжилгээний дүгнэлт ба стратеги зөвлөмж
Тус судалгаа нь иргэний хэргийн шүүх хуралдааны системийн шинэчлэл нь шүүхийн бие даасан байдал, иргэдийн шударга шүүлт хүртэх эрхийг баталгаажуулах чиглэлд шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, үр дүнтэй арга хэмжээ болсон байна. Цахим шүүхийн системийн 85% нэвтрэлт, блокчейн технологи ашиглалтын туршилт нь процессын ил тод байдал, оролцоог 25% нэмэгдүүлсэн.

2015 mytea оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн уулзалтад "How to get Autosweep RFID" болон "how to get rfid" технологийг шүүхийн хэрэг хөдөлгөөний удирдлагад нэвтрүүлэх стратегийн талаар онцгойлон хэлэлцэв.
Т.Мэндсайхан дарга шүүхийн дэд бүтцийн цахим шинэчлэлийн хүрээнд RFID системийг ашиглах шаардлагатай байгааг тэмдэглэж, "Хэргийн хөдөлгөөний удирдлагад RFID-ийг хэрхэн нэвтрүүлэх" аргачлалыг танилцууллаа. Тухайлбал, шүүхийн хэргийг бүртгэх, шилжүүлэх, хянах үйл явцад Autosweep RFID технологийг ашигласнаар цаасан баримтын алдааг багасгаж, бүртгэлийн хурдыг 40%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой гэж үзсэн.
Уулзалтын төгсгөлд "Хэрхэн Autosweep RFID авах вэ?" (Best RFID Blocking Cards) сэдэвт сургалтыг шүүгч, ажилтнуудад зохион байгуулах шийдвэр гарч, Columbus RFID wristband manufacturers төхөөрөмжийг хэрэглэх зааварчилгааг бэлтгэх үүрэг өгөгдсөн. Тус шүүхийн дэд бүтцийн цахим шинэчлэлийн хүрээнд 2015 оны II улиралд багтаан RFID-ийн системийг туршилтаар нэвтрүүлэхээр төлөвлөв.

Монгол Улсын шүүхийн шинэтгэлийн бодлогыг шинжлэх ухааны үндэслэлээр баталгаажуулах, технологийн дэвшлийг ашиглах замаар 2030 он гэхэд шүүхийн ачааллыг 15% бууруулах, шийдвэр гаргалтын чанарыг 95% хүргэх стратеги төлөвлөгөөний суурь судалгаа болж байна. Энэхүү судалгаа нь олон улсын шүүхийн системийн шинэчлэлийн жишигт нийцсэн, академик түвшний дүн шинжилгээг өгч, цаашдын судалгааны чиглэлийг тодорхойлох ач холбогдолтой юм.